PLA, PETG, ABS ve TPU: 3D Baskıda Hangi Malzemeyi Seçmeli?
“Hangi malzeme?” sorusunun tek bir doğru cevabı yok; parçanın nerede duracağı belirleyici. Aşağıda en çok kullanılan filamentleri günlük kullanım açısından karşılaştırdık.
Önce üç soruyu cevaplayın
- Parça güneş görecek mi? Görecekse PLA eleniyor.
- Sıcak bir ortamda mı duracak? Araç içi, motor yakını ya da yaz güneşi altındaki bir araç torpidosu 60 °C'yi rahatça aşar.
- Yük taşıyacak mı, esneyecek mi? Esneme isteniyorsa sert plastikler yerine TPU konuşulur.
PLA
En kolay basılan, en ekonomik ve en boyutsal kararlı filament. Kokusu yok, çekmesi çok az, ince detayları iyi tutar. Aurecort tarafında sergilik objeler, masaüstü parçalar ve iç mekân ürünleri ağırlıkla PLA ile üretilir.
Zayıf yanı: Isıya dayanıksız. Yaklaşık 55–60 °C civarında yumuşamaya başlar. Kapalı bir araçta bırakılan PLA parça yazın deforme olur. Ayrıca dışarıda uzun süre UV altında kaldığında kırılganlaşır.
PETG
PLA'nın kolaylığı ile ABS'nin dayanımı arasında bir orta yol. Suya ve kimyasallara dirençli, tokluğu PLA'dan belirgin biçimde iyi, yaklaşık 75–80 °C'ye kadar formunu korur. Dış mekânda PLA'dan çok daha uzun ömürlü.
Zayıf yanı: Baskı sırasında ipliklenmeye (stringing) eğilimli; ayar gerektirir. Yüzeyi PLA kadar mat ve düzgün çıkmaz.
ABS ve ASA
Klasik mühendislik plastikleri. Isı dayanımı yüksek (yaklaşık 95–100 °C), tokluğu iyi, asetonla yüzey parlatma gibi son işlemlere açık. ASA, ABS'nin UV'ye dayanıklı akrabasıdır; dış mekân parçaları için ABS yerine ASA tercih edilir.
Zayıf yanı: Soğurken çeker, büyük parçalarda köşe kalkması riski var; kapalı hazne ister. Baskı sırasında koku yapar, iyi havalandırma gerekir.
TPU (esnek)
Lastik benzeri, esneyen ve geri dönen malzeme. Conta, tampon, kaymaz taban, kılıf ve titreşim yastığı gibi işlerde kullanılır. Sertlik derecesi Shore A cinsinden seçilir (95A yaygın, 85A daha yumuşaktır).
Zayıf yanı: Yavaş basılır, köprü ve çıkıntıları zayıftır, ince detay tutmaz.
Karşılaştırma
| Malzeme | Yaklaşık ısı sınırı | Tokluk | Dış mekân | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|
| PLA | 55–60 °C | Düşük (kırılgan) | Uygun değil | Sergilik obje, masaüstü ürün, prototip |
| PETG | 75–80 °C | İyi | İyi | Muhafaza, tutucu, su ile temas eden parça |
| ABS | 95–100 °C | İyi | Orta (UV zayıf) | Mekanik parça, iç mekân mühendislik |
| ASA | 95–100 °C | İyi | Çok iyi | Dış mekân, araç parçası, tabela aparatı |
| TPU | 70–80 °C | Esnek | İyi | Conta, kaymaz taban, tampon, kılıf |
Dolgu oranı: en sık yapılan hata
“Daha sağlam olsun” diye dolguyu %100'e çekmek, çoğu zaman gereksiz malzeme ve süre demektir. Bir parçanın dayanımını asıl belirleyen duvar sayısı (perimetre) ve üst/alt katman sayısıdır. Pratikte: %20–30 dolgu + 3–4 duvar, %100 dolgu + 2 duvardan daha güçlü ve çok daha hafif bir parça verir.
Parçanın nerede kullanılacağını yazarsanız (iç/dış mekân, sıcaklık, yük, temas ettiği yüzey) malzeme önerisini birlikte netleştirebiliriz.
Renk ve yüzey
Renk seçimi sadece estetik değil: koyu renkler güneş altında daha çok ısınır, dolayısıyla PLA'nın ısı sınırına daha hızlı yaklaşır. Boyanacak parçalarda gri veya açık renk filament, astar tüketimini azaltır.